Steggemans' mijmering (9)

ECOnomie en ECOlogie

De basis waarop we staan en leven is de aarde, de natuur waar we uit voortkomen en waar we heen terugkeren.

De aarde geeft ons de gelegenheid te leven. Van het grootste belang is het dus daar alle zorg aan te besteden. Velen lijken te veronderstellen dat we zonder dat natuurlijke kapitaal nog best een tijd kunnen voortleven, zo snel zijn ze erbij om bodemschatten uit de grond te halen en te verhandelen voor geld.

Zij denken dat alle aandacht dus moet uitgaan naar het geld, de euro en DE ECONOMIE. De economie lijkt, nee is een soort nieuwe god geworden in de vermomming van wetenschap. Maar het zijn slechts hersenspinsels waar zoveel mensen in geloven dat het waarheid lijkt. Dus laten we vooral doorgaan met laten zien hoe je zorgvuldig met grond,lucht en water kunt omgaan en hoe weldadig dat is voor ons leefmilieu en voor ons welzijn.

Ken Wilber, baanbrekend Amerikaans psycholoog en filosoof, maakt het onderscheid tussen wat fundamenteel is en wat betekenisvol is. Als voorbeeld: hersens op zich zijn fundamenteel. De gedachten, visies en gevoelens die we herkennen met behulp van onze hersens zijn betekenisvol. Zonder hersens geen gedachten. Zonder gedachten nog wel hersens...M.a.w. zonder (fysieke) materie van de hersens geen (spirituele) ontwikkeling. Zonder spirituele ontwikkeling nog wel materie. Hersens zijn echter niet belangrijker dan gedachten, maar wel onmisbare voorwaarden voor het ontwikkelen van gedachten.

Een groot deel van de mensheid lijkt te willen leven alsof we met exploiteren en uitputten van ons natuurlijke kapitaal nog best door kunnen gaan, zonder dat dat op den duur fatale gevolgen heeft Zie Shell dat voor gas kiest ipv voor wind en zon.

Het paradoxale en grappige is dat het geloof in geld maakt dat het voor de gelovigen bestaat. Maar het weten dat het geld op jouw bankrekening staat wil nog niet zeggen dat het er is. 98% van het flitskapitaal bestaat slechts in de hoofden van de gelovigen, maar heeft geen enkele verbinding met de materiele werkelijkheid. Geld op zich hoort dus m.i. niet thuis in het beroemde rijtje People Planet Profit. Grond, zaden en water wel. Die zijn fundamenteel. Geld is een bedenksel van slimme mensen. Aldus mijn filosofische uitstapje, Ik vind Wilber zeer verhelderend en de moeite waard om door te geven.

Steggemans' mijmering (8)

Ambachten en handmachientjes...

Vorig jaar heb ik stad en land afgebeld op zoek naar een handpelmachine voor haver. Haver vind ik een heerlijk graan om in vlokvorm in de muesli te doen, maar ook droog lust ik havervlokken bijzonder graag, bijv. met een beetje van die ouderwetse, nog steeds in dezelfde geelgroene verpakking verkrijgbare zwitserse schapenkaas. Ik houd van kauwen. Maar haver zit in een speciaal jasje nadat het geoogst is. Die tweede jas moet er nog afgepeld worden, maar hoe? Ik laat schoolkinderen dat wel doen om hen te laten zien hoe prachtig Moeder Natuur haar zaadjes verpakt, maar honderden kilo's, nee dat kan ik hen niet aandoen...en mezelf ook niet. Zelfs enkele professionele grootschalige graanpelbedrijven wisten niet hoe dat pellen vroeger handmatig ging. Of ik bij hen honderd kilo haver kon laten pellen... "Nee, mijnheer, daar beginnen we niet aan. Die honderd kilo gebruiken we om de machine goed af te stellen, we werken hier met hoeveelheden van 30 tot 40 duizend kilo." Ik was uitgepraat. Ik kreeg nog wel te horen dat dat pellen hedentendage met grote centrifuges gebeurt. Mijn haver gaat nu naar de paarden van de buren en naar mijn eigen kippen...Jammer. Zouden er nog handmolens bestaan, ergens achterin een boerenschuuur? Is er nog iemand die de techniek van het haverpellen kent of kan uitleggen hoe je zo'n molentje kunt maken? Als we niet oppassen, kunnen we straks de meest basale handelingen die we nodig hebben voor de bereiding van ons voedsel niet meer uitvoeren. Dan zijn we echt onthand en volledig aangewezen op producten 'made in China'...

Melliw Naj

Steggemans' mijmering (7)

Afval bestaat niet...m'n neus

Nu en dan realiseer ik mij wat een weelde het is dat wij in Nederland een goed georganiseerde afvalophaaldienst hebben. Hoe vaak ik daar al niet dankbaar gebruik van heb gemaakt! Natuurlijk worden hier zoals op veel plaatsen elke twee weken de afvalcontainers geleegd door het bedrijf ROVA (Rommel Opruimen Voor Anderen). Ik herinner me uit mijn kindertijd in Den Haag dat ik elke dinsdag en vrijdag meestal twee ijzeren vuilnisbakken buiten zette en dat een imposante wagen die leegde, nadat de vuilnismannen ze in een klem hadden geplaatst: ze werden keurig naar binnen gekiept. Maar het mooiste was dat de laadbak met bijbehorend motorgebrul soms omhoog werd getild tot die niet verder kon. Met de schok stond het gevaarte in de lucht stil en zakte daarna weer rustig naar beneden. Soms mocht ik van mijn moeder sigaretten aan die mannen geven als we veel buiten de vuilnisbak aan grof vuil aan de straat hadden gezet. Die namen ze graag aan en zonder morren gooiden ze onze oude stoelen, blikken, kapotte emmers en oud hout in de bak. Ik probeer zo min mogelijk afval te produceren (C2C weet je wel) en op de boerderij maak ik er een sport van om zo veel mogelijk spullen een paar levens te bezorgen. Maar als ik optel wat ik allemaal in mijn leven al gebruikt heb en aan de vuilnisman heb meegegeven, dan schrik ik toch wel even: Wat dacht u van de scheermesjes? ik doe er met moeite veertien dagen mee, maar opgeteld zijn dat er 27 jaar nat scheren x 26 mesjes= 702. Voor mijn 35e schoor ik me elektrisch, maar toen vroeg ik mijn vader of hij me het nat scheren met kwast en gilette mesje wilde leren. Dan de tandenborstels. Ik heb er wel zo'n veertig versleten, denk ik. Schoenen, tja ik zou het niet weten, maar ik denk om de drie jaar een nieuw paar te hebben gekocht, dus dat maakt 62:3=21 paar, maar ik moet daar wel nog bij optellen de volleybalschoenen die ik in twee seizoenen versleet. Dat maakt gedurende een carriere van 25 jaar volleybal op hoog niveau 13 paar... Een vijftal stel laarzen, een stel wandelschoenen, nog steeds in gebruik (hoera) en inmiddels al twee paar klompen... Sokken, daar vallen steeds sneller de gaten in. Tientallen heeft Gea er voor mij weggegooid, want ik wilde ze altijd nog wel aantrekken, met gaten of zonder vorm, Dan hebben we nog de flacons met haarshampo. Ik houd het simpel op een keer per week douchen en haren wassen, dus vanaf mijn 15e jaar  maakt dat toch 47 lege flacons. Dan hebben we nog enig mondafval in de vorm van afgebroken of niet meer te redden tanden en kiezen, inclusief de bijgekochte vullingen van amalgaam, lood, goud en porselein. Ik heb niet veel eigen makelij meer over en zit met mijn mond vol kunsttanden en -kiezen op mekaar...  Laten we stoppen. Maakt u zelf ook eens zo'n rekensommetje. Cradle to cradle is nog ver weg bij mijn persoonlijke verzorging. Over de verbouwingen in diverse huizen doe ik liefst het zwijgen toe. Dank aan de vuilnisman!

Steggemans' mijmering (6)

Nederland gidsland

Schrikt u nog wel eens van een nieuwsbericht? 

Neem nu het volgende:  "Gemiddeld wordt zo'n 7 hectare cultuurgrond gebruikt om 1 kilometer autosnelweg aan te leggen. Als de knooppunten (rotondes, op- en afritten) hier nog bijkomen, dan wordt het 12 hectare per kilometer. In ons land gaat dit meestal ten koste van natuurgebieden, denk aan het nog steeds actuele voorbeeld van Rijksweg 27 door het Utrechtse Bos Amelisweerd." 

Gaat dit over het recente plan om de ring rond Utrecht flink uit te breiden? Mis! Het bericht is uit 1981...En de huidgie regering is enthousiast aan het bijasfalteren van rijstroken met de crisis- en herstelwet in de hand.

Dan iets over boerenverstand. " In de westerse wereld zijn de in economisch opzicht meest succesvolle boeren degenen die de meeste energie gebruiken. Deze paradox ontstaat omdat een verstandige boer weet dat hij met een machine en 300 euro dieselolie veel meer werk kan verrichten in een week dan een landarbeider in diezelfde periode. Maar we verbruiken die olie een miljoen keer sneller dan die is ontstaan. Geen enkele boer zou zijn kapitaal op een dergelijke manier verkwisten. En wat zou een zo eindige brandstof als olie eigenlijk moeten kosten?"

Gisteren gevonden in het Transition Town handboek? Nee hoor, het werd 32 jaar geleden opgeschreven. Sindsdien is het machineapparaat in de landbouw alleen maar omvangrijker geworden.

En wat dacht van de volgende? "Men hoeft geen vegetarier te zijn om te beseffen dat het westerse dieet teveel gebaseerd is op een grote vleesconsumptie. De vleesproductie op grote schaal leidt tot wrede produktiemethoden in de bio-industrie. Het produceren van eiwitten d.m.v. vlees is wel de meest inefficiente manier die er bestaat. Gras zet 1% van de ontvangen zonneenergie om in voedsel. Een koe die dat gras eet, zet daarvan 10% om in voor de mens bruikbaar voedsel. De andere 90% wordt verspild. " Een koe of varken dat met graan of soja wordt gevoerd eet voor elke kilo vlees 7-9 kilo graan.

Staat dit in het laatste rapport van onze minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie? Nee hoor, het werd al in 1980 bekendgemaakt. Maar de bio-industrie is voorbij. Tenminste, Wakker Dier heeft de vreemde naam veranderd in het eerlijke  'veefabrieken'  en ' veeindustrie'.  Verhagen en heel het CDA echter gunt iedereen nog zijn dagelijkse lapje vlees.

Mijnheer de (toekomstige minister-)president ,slaap zacht.

(citaten uit: "Het groene Milieuboekje" uitg. Bosch en Keuning 1981

Steggemans' mijmering (5)

Statistieken en grafieken...

Toen ik zo'n jaar of tien was en het vroor in december, besloot ik in de kerstvakantie de temperatuur in de tuin op te meten om na te gaan hoe die in de loop van een dag veranderde. Elk half uur liep ik dagelijks de tuin in om de thermometer op te nemen. Binnen noteerde ik de stand en maakte daar op ruitjespapier dat ik van mijn vader had gekregen een prachtige grafiek van. Voor elke dag koos ik een andere kleurpotlood. Alle dagen hadden een vergelijkbaar verloop met een hoogtepunt rond 1 uur, behalve een dag, toen het weer ging veranderen. Hoe kwam ik daarop? Waarschijnlijk werd ik geinspireerd door mijn vader die een paar aandelen had bij Koninklijke Olie en elke dag uit de krant de koers noteerde in zijn zakboekje. ik deed meer van die dingen.

Toen ik in de vakantie bij Stokvis werkte, ging ik elke dag op exact dezelfde tijd, 17.11 uur, de fabriek uit. Iedereen moest zijn kaart in de prikklok steken en dan werd de tijd afgedrukt. Ik kwam natuurlijk niet elke dag op dezelfde tijd aan bij de klok, maar zorgde er wel voor telkens weer op precies dezelfde tijd te klokken. Ik vond het een sport op mijn kaart elke dag dezelfde cijfers te vinden.

Toen ik 16 was zat ik elke dag van de zomervakantie bij de radio gedurende een week en het enige wat ik deed, was aan de zenderkrnop draaien. Ik wisselde steeds tussen Radio Veronica, Radio London, Radio Luxembourg en Radio Caroline. Waarom? ik had zojuist mooie popmuziek ontdekt en lijstjes van de hits gemaakt. Ik turfde telkens welke platen werden uitgezonden. Zo kreeeg ik een aardig beeld van de populariteit van de uitgebrachte singles. De nummers uit die week kan ik nog steeds dromen...

En nu? Nu loop ik elke dag naar het stroomhuuske om op het display af te lezen hoeveel uur de zonnepanelen in werking zijn, hoeveel kilowattuur ze hebben geproduceerd en hoeveel CO2 uitstoot ik heb voorkomen...Hoewel ik een alfa ben, heb ik toch een lichte fascinatie voor cijfertjes, grafieken en statistieken. Wil je ook weten hoeveel de panelen sinds maart dagelijks en maandelijks hebben geproduceerd, lees hier dan verder.

Steggemans' mijmering (4)

Afval? Bah, vies !

Hoe wonderlijk zit een mens in elkaar. Kijk nu gewoon eens naar de manier waarop we met ons afval omgaan. We pakken een appeltje van de fruitschaal, schillen het (want misschien zitten er resten van bestrijdingsmiddelen op) en gooien de schillen in de vuilniszak. Nee, natuurlijk in de groenbak. In die bak ligt al van alles wat we helemaal niet lekker vinden: koffieprut, klokhuizen, eierschillen, theebladeren, bloemkoolstronken en nog veel meer viezigheid. Maar voordat we dit materiaal met een we!gemikte worp in de biobak laten belanden, zijn we er nog blij mee. We gaan immers de rest straks oppeuzelen. Maar zodra die spullen in de groenbak liggen, heet het ineens afval. Zojuist nog voedingsstof, nu afgekeurd, afvallig, afval. Afval is vies, zo heb ik geleerd al heel lang geleden. Afval, daar moet je zo snel mogelijk van af, dat gun je geen blik. Ho, blik is ook afval. Kijk eens naar automobilisten die hun peuken uit het raam gooien, Kijk naar mensen in de trein die een flesje sap hebben gedronken: in het overvolle afvalbakje ermee. Als ik er maar van af ben!

Pas toen ik groente-afval begon te bewaren voor de composthoop in de tuin, drong het tot me door dat afval geweldig is en helemaal niet vies. Zou ik, toen ik jong was, nooit een vinger naar de afvalbak uitsteken, nu zie ik er geen been meer in om met mijn handen in de biobak te graaien. Want alles wat er in zit is o.k.: koffieprut, klokhuizen, eierschillen, theebladeren, boerenkoolstronken, heerlijk! Hoezo? Ik weet dat na een jaar op de composthoop gelegen te hebben die zogenaamd vieze spullen getransformeerd zijn tot prachtige, rulle, fris geurende...aarde! En dat heb ik niet voor elkaar gebokst, nee daar zijn talloze regenwormen, mestpieren en andere nog veel kleinere grondgrutters aan te pas gekomen. En die heb ik ook niet gekocht, ze komen uit zichzelf naar de composthoop om zich te goed te doen aan mijn 'vieze' spullen door ze op te eten en weer uit te poepen. Wat een wonder! Wormen en andere ondergrondse wezens, bedankt! En u lezer, eet smakelijk! En...wees eens wat aardiger voor uw afval...

 Melliw Naj

Steggemans' mijmering (3)

Fair Trade voor Nederlandse boer!

Mensen vragen mij nogal eens hoe de overstap bevallen is van de binnenstad van Den Haag naar het platteland van Winterswijk. Eerlijk gezegd sta ik zelf nog geregeld verbaasd van mijn eigen aanpassingsvermogen aan een totaal andere leefomgeving. De grootste verandering is het dagelijks bezig zijn op en met het land, met de inrichting en het onderhoud van het terrein, het verbouwen van tarwe, haver of spelt op de akker, in plaats van drie vaste dagen werken en lesgeven op de Hogeschool.

Mij is vrij snel duidelijk geworden in de Achterhoek die er voor rustzoekers als ik zo Idyllisch uit ziet, maar dat de idylle totaal afwezig is als je in gesprek komt met veehouders. Enkele boeren werken biologisch, de meesten 'gangbaar'. Wat tegenwoordig 'gangbaar' heet, was veertig jaar geleden nieuw: kunstmest, krachtvoer en bestrijdingsmiddelen kwamen in de plaats van de toen gangbare organische landbouw en veeteelt. Nu beginnen de kinderen van die boeren bij het woord 'biologisch' argwanend te kijken, omdat ze dat associeren met 'rommelig', 'alternatief' en weinig productief.  Maar wat nu biologisch heet is gewoon hetzelfde als wat hun ouders hun leven lang gedaan hebben...Vorig jaar kregen de gangbare melkveehouders twintig cent voor een liter melk. De meesten werken met vrouw en kinderen zonder wier hulp ze er al lang de brui aan hadden moeten geven. De biologische tarwe die ik aan de molenaar verkocht bracht 23 cent de kilo op. Gangbare tarwe levert slechts de helft per kilo op. Ongehoord weinig als je weet hoeveel werk ervoor nodig is om die tarwe te produceren. Ik begrijp dat boeren mopperen. Het is duidelijk dat onderweg naar de klant er heel veel mensen verdienen in de tussenhandel, teveel naar mijn smaak. Een boer behoort een eerlijke prijs te krijgen voor zijn waardevolle producten. Maar een kind dat voor het eerst een 'aanmekaar brood', "niet in schijfjes", zoals hij het door mij gebakken zuurdesembrood noemde, ziet, kent slechts supermarktbrood, verpakt en gesneden waar zijn moeder misschien anderhalve euro voor betaalt, twintig keer zo veel als de prijs die de akkerbouwer voor het equivalent aan meel ontvangt..Met melk is het geen haar beter.

ONS VOEDSEL KOST TE WEINIG

Daarom wordt het hoog tijd dat van regeringswege wordt gewerkt aan Fair Trade Producten uit eigen land. Al jaren staan velen voor de boeren in de Derde Wereld door fair trade producten met het Max Havelaar keurmerk te kopen. Maar in Nederland plegen geregeld boeren zelfmoord en stoppen dagelijks tientallen met hun geliefde bedrijf, omdat ze het emotioneel noch financieel nog trekken. Willen wij dat dit proces doorgaat, zodat we over tien jaar geen voedsel meer uit eigen land kunnen kopen en volledig van de wereldhandel afhankelijk zijn geworden?

Nu zou ik een enthousiast verhaal kunnen beginnen over de kwaliteit, waarde en duurzaamheid van (biologische) producten uit de streek, maar laten we eerst even de vraag beantwoorden: willen we meer betalen voor voedsel of over tien jaar alles uit het buitenland moeten halen??

melliW naJ

Steggemans' mijmering (2)

Tarwe van eigen akker...

Drie jaar geleden verbouwden we voor het eerst graan op de es (=Achterhoeks voor akker): wintertarwe, gezaaid begin november. Een naburige boer zorgde voor het ploegen, eggen, zaaien en maaien. Hij bracht het naar de molenaar die het aan de biologische bakker verkocht. Het jaar daarop vroeg ik hem weer en nu zaaide hij voor ons winterspelt in. Dat bleek een heerlijk graan om brood van te bakken. Krachtig en een beetje notig zou ik bijna zeggen en pittiger dan tarwe. Het hele jaar bakte ik nu dus voor het eerst mijn brood van spelt. Dit jaar schakelde ik een andere biologische telende hobbyboer in. Het maaien en dorsen gebeurde weer door een naburige loonwerker met kleine combine. Dit keer wilde ik het in eigen hand houden. Dat heb ik geweten.

In drie ‘big bags ’stond er zo’n 850 kg. tarwe en 100 kg. haver aan de rand van de es, geoogst op de laatste zonnige dag in september. Daarna begon een periode met veel regen. Nu moest ik die twee granen laten schonen van zaden en kruiden, bij een andere molenaar want de eerste had geen tijd. De loonwerker bracht de zakken weg, maar ophalen, daar had hij geen tijd en geen mensen voor. Ik leende een pick-up merk Chevrolet van een buurman en reed ermee naar de molenaar die de zakken op de auto laadde. Voordat ik naar huis reed, belde ik mijn naaste buurman die over een heftruck beschikt voor het tillen van zijn boomstammen. Hij kon wel even komen en tilde voor mij de bags van de pick-up. De molenaar had al gezegd dat het graan nogal vochtig was, omdat er behoorlijk wat kruiden mee geoogst waren. Hij wist echter niet waar het graan gedroogd kon worden en toen de loonwerker mij adviseerde het zelf op de stenen vloer te drogen door het dagelijks om te scheppen, besloot ik ook dit zelf te gaan doen. Maar het was erg vochtig in de hooiberg, dus huurde ik een bouwdroger, 65 kg zwaar, opgehaald in de bakfiets. Met een paar vrijwilligers schepten we de tarwe uit de big bags in de kruiwagen en deponeerden het op lakens en in slopen in de hooiberg. De bouwdroger deed goed zijn best en haalde in tien dagen zo’n 140 liter uit het vochtige graan.

Om de tarwe droog en muisvrij te bewaren had ik inmiddels 35 stapelkratten besteld. In elke krat zit nu 20 kg en die staan nu te wachten om nog een keer naar de molenaar te brengen om de tarwe nog een keer te schonen. Nu ben ik op zoek naar kopers in de streek. Een deel verkoop ik gemalen en een deel als korrels. De gedorste haver stelde mij voor nieuwe uitdagingen: de korrels zitten nog in een extra vliesje. Om dat te verwijderen heb ik een schoolklas kinderen nodig die een maand lang de hele dag…. Nee. dat maar  niet. Een bedrijf in Alphen pelt tarwe, maar slechts partijen van een paar ton, geen 100 kilo. Dus nu op zoek naar een handpelmachine, als die al of nog bestaat. Het blijft avonturieren als muziekdocent die ook nog hobbyboer geworden. O ja, die tarwe moet ik ook nog laten malen voordat ik het verkoop....Bij de molenaar.

Melliw Naj

Steggemans' mijmering

Het land blijkt voor mij een leermeester. Als docent muzikale en creatieve vorming ben ik gewend jonge mensen o.a. te leren luisteren naar muziek. Muziek bevat meer lagen die je pas kunt waarnemen als je weet waar ze zitten en hoe ze klinken. Dat vraagt oefening en ervaring. In het begin hoor je namelijk de muziek als een geheel of als een grote brei. Al oefenend ga je steeds meer instrumenten onderscheiden.

In een wei zie je aanvankelijk ook maar alleen het gras dat er groeit. Als je goed kijkt, ontdek je dat er verschillende soorten gras te onderscheiden zijn, elk met andere halmen en zaden. Nog weer later zie je dat er op diverse plaatsen distels staan. "Die gaan we er allemaal even uittrekken" is mijn eerste reactie en meteen begin ik met een speciale houten disteltang de wei van distels te ontdoen. Die tang lijkt een beetje op een grote schaar met armen van een meter lengte. Hoe langer ik bezig ben, hoe meer distels ik zie. Ik wil graag direct resultaat en mijn werk af hebben, dus ik probeer steeds sneller de volgende distel te grazen te nemen.

Na een klein uur had ik een kruiwagen vol, maar...... blij werd ik er niet van, want het aantal distels dat er nog stond, (b)leek vele malen groter te zijn geworden, alleen doordat ik beter keek en meer zag. Frustratie begon de overhand te krijgen, want hoe zou ik ooit dit karwei af krijgen vanmiddag? De wei is namelijk 30 bij 80 meter...

Uiteindelijk kwam het  goed, maar pas op het moment dat ik het plan losliet dat de hele wei geschoond moest zijn van distels. Ik creeerde een houding waarin ik met elke uitgetrokken distel zou beletten dat die zich nog zou voortplanten. Elke distel minder maakte ik tot een bijdrage aan een wei met gras en bloeiende bloemen.  Ik werd zelf bij elke greep die bijdrage aan een bloeiende wei...

Melliw Naj