GEA'S BreeamBLOG

over de verbouwing van de schoppe

De schoppe wordt verbouwd....en ook nog eens heel duurzaam! Volg hier de aciviteiten op de voet met behulp van Gea's BREEAMBlog. Volg ook het groeiende fotoboek van de verbouwing op www.aarde-werkdestegge.nl

2012-10-27

Steeds meer wordt de naderende winterkou buitengesloten met enorme pakken Pavatex-isolatie: het dak is geheel ingepakt aan de buitenzijde met Pavatherm plus, van een met waterwerende buitenlaag voorziene isolatie van 140 mm dik, die op de sporen is gelegd, nadat er eerst een p.e. dampremmende folie is aangebracht. Deze folie moet voorkomen dat vanaf de binnenzijde binnendringend condensvocht verder dan halverwege de isolatielaag kan reiken. Aan de binnenzijde, tussen de sporen, komt Pavaflex een houtwol-deken en wordt de kap vervolgens aan de binnenzijde met Isolant Natur afgewerkt, een overstuc-baar materiaal waar we leemstuc op gaan aanbrengen in de cursusruimte en leemverf in de bovenruimtes waar geslapen gaat worden. Het leem blijft ademen en helpt de vochthuishouding reguleren.

In de afgelopen twee weken is weer veel gebeurd: De hele kap dicht, afgedicht met een extra folie voor de vochtwerendheid. Afgelopen week zijn de kozijnen (grotendeels met de ramen erin) geplaatst. De kou kan nu komen, het gebouw is bijna dicht. Ook is al een begin gemaakt met de buitenisolatie van de gevels.

2012-10-14

Naar goed Achterhoeks gebruik hebben onze buren de 'meiboom' geplaatst, omdat het hoogste punt is bereikt. Het is een signaal van de buurt: " He, we hebben gezien dat jullie nieuwe gebouw lekker opschiet, we hebben zin in een feestje : PANNENBIER'!!!"  We zullen daar zeker dit jaar nog een feestje aan wijden!

Op deze foto is te zien dat er inmiddels in de voorgevel (Noordgevel) al een (witgekleurd) kozijn is geplaatst dat straks met 3-laags glas zal worden gevuld. Deze glaswand ligt zoals te zien iets naar binnen. Ervoor komt nog de gevelbeplanking met daarin deels zogenoemde 'taatsende' luiken: die kunnen een kwartslag draaien, waardoor er licht naar binnen komt in de achtergelegen slaapruimtes. Doordat de planken niet helemaal aansluiten, zal er over het hele glasvlak gezeefd licht naar binnen vallen...

2012-10-10

De door Jan-Willem en onze WOOF-ster Kelly afgebikte oude stenen krijgen een ereplaats in de hal.  stenen zijn net zo oud als onze boerderij en de oude schoppe en dus daterend rond 1880. De klei is gewonnen op de plek waar nu de Italiaanse meren liggen (waterplas met Camping) op zo'n 2 km hiervandaan en in de vlakbijgelegen steenfabriek tot (zware=3,5 kg) bakstenen gevormd en gebakken tot ' kloostermoppen'. Nu worden ze met vakmanschap opnieuw opgemetseld en staan straks als bewijs van hergebruik te pronk in de entree van de nieuwe cursusruimte!

2012-10-05

Het is heel leuk een bouwwerk zo dichtbij huis te zien verrijzen en dan elke dag de stappen te zien. Wat een (PEFC) hout gaat er in zo'n relatief klein gebouw zitten! Alles houtskelet, dat betekent in de praktijk een heel rustig bouwritme: zagen, timmeren en schroeven, soms afgewisseld met de verreiker die een grote ligger of gebint moet verplaatsen: te zwaar voor een of twee men om te tillen. De regen heeft soms een vervelend effect: doordat het onderdeel van de begane grond van beton is, blijft al het regenwater in deze bak staan, na een paar plensbuien heb je zo 2-4 cm water op de grond. Een dompelpomp helpt (nog) niet, dan zou er veel meer water in moeten staan. De oeroude hevel-techniek helpt wel, ook al moet de (gele) tuinslang  een

hoogteverschil van bijna 60 cm overbruggen, toch krijg je met het nodige zuigen, de hevel wel aan de gang. Mooi, zo'n natuurlijk proces!.

Deze week een discussie gehad over welke folies er moeten worden toegepast: de dampremmende folie midden in het isolatiepakket en de waterwerende folie aan de buitenzijde onder de pannen. Na flink wat heen en weer ge-e-mail is besloten een folie te kiezen die zowel goed waterwerend is, als dampopen en UV bestendig. De keus is uiteindelijk gemaakt en ook nog te leveren door een firma dicht bij huis, nl Van Beem in Zutphen.

2012-07-05

Het lijkt of de bouw een maand stil heeft gelegen... tijd voor bijstelling van de bouwtekeningen, (ver) vooruitkijken en bepalen waar de voorgeboorde gaten moeten komen in de prefabkelder: denk aan het luchtkanaal, vergeet de doorvoer van de elektra in 2 afzonderlijke leidingen niet: wel en geen krachtstroom etc. De constructeur moet berekenen hoe dik de wanden van de kelder moeten worden: dat is afhankelijk van het bouwgewicht dat er bovenop komt, de sterkte van de betonnen breedplaatvloer, maar ook van de te verwachten zijwaartse druk van al of niet aanwezig grondwater. Dus worden er proefboringen op de bouwplaats gedaan. Eerst met de grondboor handmatig: flink doorhalen als je dieper komt, waar de leem zuigt en het grondwater zit. Op basis daarvan beslist de aannemer toch met de graafmachine op de plaats van de kelder een gat te willen graven: wat komen we tegen op een diepte van 2-3 meter? Hoe stevig is daar de laag: teveel zandhoudend, zodat deze direct inzakt, of stevig als klei die ook bij meer water recht op blijft staan? Al gravend ontdekken we een....wel! Dat is leuk: een bron op eigen terrein, of juist niet, omdat die precies onder de toekomstige kelder zit? 

De uitgegraven lagen hebben alle kleuren: prachtig bronsgeel, bijna okerkleurig zand en blauw-grijze leem eronder: kunnen we daar straks de muren mee leemstucen? Ik zal eens informeren in ons netwerk..

De afwerking van de wanden aan de binnenzijde blijkt ook nog een hele studie waard: de platen moeten stevig genoeg zijn om 60 cm afstand tussen de stijlen aan te kunnen en bovendien ook nog luchtdicht, dampopen en stucbaar te moeten zijn. En liefst ook nog bijdragen aan de isolatiewaarde van de hele schil. Hopelijk komt er binnenkort duidelijkheid: de ene plaat is te slap, de ander niet isolerend genoeg of je kan er geen leemstuc op smeren.

2012-04-04

In 4 dagen is de schoppe geheel afgebroken. Met bedachtzame en duidelijke stappen, want al het materiaal dat vrijkwam, is meteen gesorteerd, op kwaliteit beoordeeld en al of niet gekwalificeerd als 'herbruikbaar bij de wederopbouw'. Hoewel we dat wel hadden gehoopt, bleken de sporen (van dennenhout, gewoon dunne boomstammetjes) de tand van de boktor niet te hebben overleefd: het geluid dat je hoorde als er met de hamer op geslagen werd klonk te dof, te sponzig: alleen nog geschikt als brandhout voor onze speksteenkachel (thermische recycling met een hoogwaardige verbranding, dat wel). Maar het grootste deel van de gebinten (van eikenhout) ziet er nog goed uit, is vandaag voorzichtig met de verreiker uit de grond opgetild (de dikke eiken stammen stonden gewoon zo'n 6 cm in de grond) en voorlopig even tegen de boerderij 'geparkeerd'. Als de schoppe weer wordt opgebouwd zullen ze weer op hun nieuwe plaats worden gezet, krijgen dan samen met het deels nieuwe hout een behandeling tegen boktor en houtworm en kunnen weer (100?) jaar mee. Ook zijn alle dakpannen, een deel van de panlatten ( ontspijkerd) , de verdiepingsvloerdelen en de balkenlaag eronder netjes uit elkaar gehaald, moeten deels nog worden ontspijkerd en gaan weer in het hergebruik.

De ooit zwart-gecarbolineerde beplankingsdelen, nu grotendeels vergrijsd of zelfs bijna helemaal kaal, kunnen we opnieuw gebruiken om het brandhout-hok uit te breiden dat we nodig hebben nu er zoveel brandhout is vrijgekomen. Tim Hagen maakt er een mooi schuurtje van!

Het is een leuke sport om dagelijks de bouwplaats nog een extra ronde te geven om alles te sorteren. Ik vind onder de vrijgekomen laag grond nog weer een rijtje mooie klinkers om straks in de hellingbaan te gebruiken. Jan-Willem is de hele middag bezig de mooie 'Kloostermoppen' die uit de tussenmuur zijn gesloopt van hun kalkmetselwerk (dus, volgens buurman Naaldenberg zeker voor 1920 gemetseld) te ontdoen zodat ze weer kunnen worden opgemetseld in de fietsenschuur-wand. Buurman Luikenhuis vertelt ons dat deze 'Kloostermoppen' waarschijnlijk nog uit de Italiaanse meren-bodem komen, waar ooit klei werd gewonnen voor de steenfabriek van Winterswijk die in 1880 (!) failliet ging . Toen werden deze grote bakstenen waaarschijnlijk goedkoop van de hand gedaan en konden mooi in de nieuw op te trekken schoppe voor Geessinkweg 3 (toen nog  kortweg 'kotten 392 ' genoemd, want straatnamen kwamen hier pas in de 90-er jaren van de vorige eeuw). De gebinten die vandaag van hun plaats zijn gelicht, waar ze sinds 1880 hebben gestaan, zullen , denkt Harrie de Roos van Huiskamp Bouwbedrijf, al eerder in een andere boerderij of schuur dienst hebben gedaan, want er zijn in het hout nog volop gaten van andere schoren te vinden die hier niet gebruikt zijn. Dat werd vroeger veel gedaan: er moest een 'schuurtje' worden gebouwd, en eens kijken waar nog wat gebintwerk staat om te hergebruiken door het een beetje pas te maken en op een nieuwe plek in de dikke balk opnieuw een flink gat te maken voor een andere schoor. Wie weet hoe oud deze gebinten dus eigenlijk zijn? Maar het hout is nog prima, bij een klap van de hamer geeft het het droge, harde geluid dat bewijst dat er nog voldoende draagkracht in zit. Morgen gaan ook de klinker- en tegelvloer er uit, de klinkers en tegels op aparte pallets opgestapeld en wachtend op hergebruik in of rond de nieuwe schoppe. Het voelt steeds meer als een logisch en praktisch proces van veel hergebruik, vrede hebben met wat versleten is of niet meer herbruikbaar, maar dan nog wel geschikt om je aan te warmen of het een nieuwe functie te geven.

2012-03-25

Zonneboiler toch minder efficient?

Het lijkt een beetje vloeken in de kerk, maar na een nachtje overdenken, heb ik toch de vraag gesteld aan onze installateur: is het wel zo efficient om een zonneboiler-systeem toe te voegen aan de houtsnipper CV? Ook de CV kan het water opwarmen en naar de 3 opstallen transporteren. Kun je eens even een rekensommetje maken? En... inderdaad: als je de terugverdientijd van een zonneboilersysteem (ongeveer 10.000,-) niet afweegt tegen de besparing op gas, maar de besparing op houtsnippers kom je op een terugverdientijd van..100 jaar! Zo lang gaat die zonneboiler niet mee. Dus is de keuze gauw gemaakt: we warmen alle warmwater gewoon op met de Houtgestookte CV, die dan weliswaar het hele jaar aanblijft, maar we kunnen ons beperken tot 1 apparaaten dat scheelt op zich al een hoop geinvesteerd materiaal/techniek/ regelunits/storingskansen etc. Ik ben benieuwd wat de rekensom van Nieman gaat opleveren. Komt die tot dezelfde conclusie?

2012-03-14

Gisteren zijn met Richard Snoek van HTW Installatietechtniek op excursie geweest in de nulwonig in Ruurlo. Ronald Serne hield ons 2 uur lang geboeid met zijn verhaal van een intensief proces van duurzame bouw- en installatietechniek. Heel leerzaam en ook inspirerend voor ons. Wie bij duurzaam bouwen nog aan 'sokken' denkt, loopt echt jaren achter. High tech, prima gedocumenteerde controle- en meetgegevens en een fantastisch domotica concept helemaal op efficient en comfortabel gebruik gericht. De uitgangspunten die Harry Nieman ons in december al  had voorgehouden bij de kick-off van onze bouw- en ontwerpteam bijeenkomst, kwamen we nu weer in gedachten: voor een goed voorbereid bouwproces is veel voorbereidingstijd van alle betrokkenen samen nodig: ieder moet op een lijn zitten en samen moet je werken vanaf 1 (3D) bouwtekening. Alleen al de voorgevel van zijn woning had Ronald 2 keer moeten laten vervangen, omdat de kozijn-dichtheid nog niet optimaal was, ondanks zijn verregaande isolatie-inspanningen . Luchtdicht buwen is geen sinecure, dat is ons wel weer gebleken! Dit punt zullen we volgende week bij de nieuwe bouwteamvergadering zeker ook doorpraten. Ik heb al gemerkt dat dit voor onze bouwer nog best een spannend onderdeel is, waar we nog niet geheel uit zijn voor wat betreft het materiaal gebruik en de wijze van de opbouw van de dak- en gevelisolatie. Daar kunnen we niet gauw teveel tijd aan besteden en ieders deskundigeheid is daarbij nuttig en zinvol.

2012-02-07

Mijn broer, Theo Boessenkool, heeft zich bereid verklaard de directie te voeren van het hele bouwproces! Dat is heel goed nieuws en geweldig dat hij daarvoor een hoop vrije tijd en zijn deskundigheid als bouwkundige wil inzetten. Het zal betekenen dat hij regelmatig hier zal zijn om alles rond de verbouwing met ons door te nemen en hij wil ook de bouwteamvergaderingen voorzitten en bouwkundig meedenken. Hij heeft meteen nagedacht over wie we verder kunnen betrekken bij dit proces en voor ons een afspraak gearrangeerd met oud-hoogleraar A.J Hogeslag van de TU Delft. Gisteren is hij bij ons geweest om kennis te maken en heeft hij toegezegd  zijn deskundigheid vrijwillig te willen inzetten voor ons project. Hij verwacht in de bouwperiode daarvoor elke week een keertje langs te komen op de bouw en te bekijken of er volgens de afspraken gewerkt wordt. Geweldig als zulke deskundige mensen zich bij ons project willen aansluiten en willen meedenken, dat geeft veel vertrouwen in een goed eindresultaat!

Gisteren, 6 februari hebben we een hele dag een workshop gearrangeerd voor het team van 9 medewerkers van de aannemer om hen op het spoor van de duurzaamheid en de volgens BREEAM gevraagde werkwijze te krijgen. Jan-Willem en ik hebben een indringend, maar ook praktisch programma opgesteld dat hen flink heeft beziggehouden. Ze moesten o.a. een lijst maken van alle materialen die bij de sloop van de huidige schoppe vrij gaan komen: wat kan worden hergebruikt, wat moet en hoe moet het verwerkt worden. Maandag was een vorstdag , dus uitstekend geschikt voor een studiedag..

We hebben aan het einde van de dag een door de deelnemers ontworpen inrichting van de bouwplaats. Ook dat is een eis van BREEAM: een goed ingerichte bouwplaats, verantwoordelijkheid van de aannemer met oog voor afvalmanagement, energiebesparende maatregelen, respectivol omgaan met de omgeving en de mensen die zich daar bevinden, goede sanitaire voorzieningen voor werknemers en bezoekers (zowel mannen als vrouwen) etc. Op zo' n beperkt erf als bij onn vraagt dat wel wat pas- en meetwerk!

 Workshop duurzaam verbouwen in de boerderij met werknemers van de aannemer

2012-01-01 Het besluit is gevallen: we gaan niet alleen voor een duurzame wijze van verbouwing van onze oude schoppe tot cursusruimte, maar ook voor een certificering van het proces en eindresultaat door het DGBC: Dutch Green Building Council. Ik heb het gevoel nog niet precies te weten wat zo'n certificeringsproces inhoudt: misschien zeggen we over een paar weken wel "Waar zijn we aan begonnnen"! Op de Kick-off bijeenkomst voor de verbouwing ten kantore van Bureau Nieman in Putten, kwamen we voor het eerst met BREEAM in contact en raakten erin geinteresseerd. Ik heb flink wat leesuurtjes achter de rug op de wikipedia pagina over BREEAM. Daar leerde ik meer over de 10 onderwerpen waarop wordt beoordeeld en welke punten hoe zwaar wegen. Het leuke is dat deze internationale checklist weer voor de Nederlandse bouw-realiteit is aangepast door DGBC. Daardoor blijft je hele verhaal goed overeind.

Het gedachtengoed achter BREEAM spreekt aan: het nodigt uit het verbouwings/renovatieproces aan te gaan en je bewust te zijn van alle keuzes en stappen die je daarin moet zetten. Ook verantwoord je die stappen en keuzes ook nog eens in alle openheid. Dat is uitdagend, geeft een enigszins onzeker gevoel, omdat ik echt geen idee heb waar we aan beginnen maar geeft ook een positieve spanning: zou het lukken een certificaat te halen?  Ik heb vandaag een quickscan gedaan en kwam, in alle optimisme uit op de kans op een 'EXCELLENT' certificaat, het op een na hoogst haalbare... Dat klinkt toch wel goed he?  Het leuke van BREEAM is dat het zo'n integraal concept is: niet alleen de EPC (Energie Prestatie Coefficient), ook niet alleen het -duurzame- materiaalgebruik en de technische installaties, maar ook zaken als de werkwijze op de bouwplaats, het hergebruik van de bij de afbraak van de schuur vrijkomende materialen worden meegewogen en gewaardeerd. Zelfs het publiceren over dit proces in deze blog is onderdeel van het verkijgen van 'credits' voor het maken van een casestudy en daarover publiceren.

Een gebouw is niet los te denken van zijn omgeving, dat is een duidelijk uitgangspunt in de BREEAM certificering. Het gebouw maakt deel uit van en heeft inpact op de omgeving en is ook afhankelijk van en gebonden aan die omgeving:

In welke omgeving plaats je je gebouw? Als je dichtbij de voorzieningen gaat zitten, heeft dat in de ogen van BREEA ene pre: er zijn minder verplaatsingen nodig als je je boodschappen gaat halen of, als je bv wilt gaan reizen. Dus krijg je ook credits als je dicht  bij een OV punt zit. Voor ons lijkt het niet van toepassing, maar... wat is 'openbaar vervoer". Valt daar ook Jan-Willems eco-taxi onder, waarmee hij mensen van en naatr het station in Winterswijk kan brengen, incl. hun bagage? Ik heb het zo aangegeven en ben benieuwd of dit wordt gehonoreerd....

De werkwijze van BREEAM in Nederland, volgens de door DGBC opgezette procedure, betekent dat er een expert is die het hele proces vastlegt en een assessor die de afgelegde weg controleert, waarna vervolgens DGBC besluit welk certificaat daarvan wordt toegekend. Omdat wij maar een klein projectje zijn, kunnen we zelf wel als expert optreden, maar we moeten wel een onafhankelijke assessor inhuren die onze rapportages en verslagen en de onderliggende feiten controleert.

Daar gaan we de komende tijd naar op zoek. Ik ben benieuwd!