Inspiratiebronnen

Bij al ons werk laten we ons door een aantal bronnen inspireren. De belangrijkste daarvan is die van de diepe ecologie, internationaal bekend als Deep Ecology. Dit is een platform van mensen die een aantal opvattingen en benaderingswijzen van de huidige ecologische crisis gemeenschappelijk hebben. Men vindt dat alle wezens en soorten mogen groeien en bloeien. Dat kan alleen als de soort mens ruimte maakt voor andere soorten die nu in de verdrukking komen of zelfs al zijn uitgestorven onder invloed van het gedrag van de mens. Als je je identificeert met andere wezens, krijg je een ander beeld van onze wereld. als je je bijvoorbeeld voorstelt hoe het is voor een koe om jouw kalfje niet zelf te kunnen voeden met jouw melk, omdat het kalfje snel na de geboorte wordt weggehaald om elders te worden klaargestoomd om ofwel snel tot biefstuk uit te groeien ofwel om melkmachine te worden, krijg je nieuwe inzichten.

Velen veranderen hun gedragspatronen onder invloed van de deep ecology-oefeningen die bedoeld zijn om dat vermogen tot identificatie te ontwikkelen. Wie zich verbindt met een boom, een plant of een dier is als vanzelf geneigd voor dit wezen te zorgen. Arne Naess, de ontwerper van de diepe ecologie, ontwikkelde een filosofisch denkconcept, waarbij je leert diepere vragen te stellen bij de huidige ontwikkelingen waaronder de zucht naar voortgaande economische groei, de zucht naar meer olie door steeds ontoegankelijker gebieden op te sporen of de permanente gekte van mode, hypes en werkstress.

Naess woonde in de Noorse bergen en ging vaak tochten maken. Hij adviseert ons regelmatig te vertoeven in situaties van 'inherente waarde'. Dat zijn plekken waar je voelt dat je tot rust komt, waar je je een kunt voelen met al wat leeft en bestaat. Dat zulke plekken niet in pretparken en drukke binnensteden te vinden zijn zal iedereen begrijpen. Hij ontwikkelde een methode om er achter te omen wat jouw uiteindelijke drijfveer is om te leven. Door bij bepaald gedrag (bijv. fietsen naar je werk) de waarom-vraag te stellen en bij het antwoord opnieuw de waarom-vraag te stellen kom je uiteindelijk bij iets waar geen waarom meer mogelijk is. Als je dat begrip, die waarheid te pakken hebt, ga je terug 'naar beneden' met de steeds herhaalde vraag 'hoe (kun je dat realiseren)?'. Uiteindelijk kom je dan bij een gedrag waar je voor kiest. Het afleiden van een dagelijks gedrag uit een ultieme waarde beklijft, in tegenstelling tot alles dat voortkomt uit een moreel appel of een gebod.



Deep Ecology: blijvende gedragsverandering

Onze activiteiten leiden tot blijvende gedragsverandering, omdat ze aansluiten bij de diepere drijfveren van mensen. Deze zijn niet aan mode of tijdgeest gebonden, maar leiden in het leerproces tot de intrinsieke motivatie voor duurzaam gedrag van mensen in de verschillende gebieden van hun leven. Aarde-Werk de Stegge werkt vanuit een visie op een duurzame toekomst, o.a. geinspireerd door het gedachtengoed van 'deep ecology'. dus met het oog op het welzijn en de mogelijkheden van de komende generaties. Onderdeel hiervan is het zo min mogelijk beslag leggen op de de aardse energie- en grondstoffenvoorraden. De resultaten en processen zullen worden beschreven, waardoor ook anderen kunnen profiteren van deze kennis en ervaring. Alle activiteiten leveren een bijdrage aan de duurzaamheidsdoelstellingen op het gebied van energie, klimaat en voedselproductie en -consumptie.

Wie in 20 minuten een beeld wil krijgen van enkele grote bedreigingen voor ons bestaan als gevolg van de huidige voedselproductie kijke naar deze dvd.

Wil je een introductieweekend of een zomerschool Deep Ecology meemaken?

lees dan hier verder voor een weekend in mei of september.

Eind juni is er een Zomerschool 'Op adem komen'. Daarin wordt vijf dagen lang stilgestaan bij onze relatie met de natuur, onze onderlinge verbondenheid en manieren waarop we ons met natuur, mens en dier kunnen verbinden. Bedoeld om inspiratie op te doen in diverse workshops.

Deep ecology: je laten raken (1)

In 4 artikelen vertelt Jan-Willem van de Velde over deze ecofilosofische stroming. Deze artikelen verschenen in het tijdschrift 'Eigenaardig' in het jaar 2004.

We stinken er in...

Toen ik 18 jaar oud was, keek ik in mijn eentje naar het televisieprogramma “We stinken er in!”, gemaakt door Jan van Hillo. Huiveringwekkend waren voor mij de beelden van de Amerikaanse grote meren die onder invloed van de verzuring er kraakhelder uitzagen, schoon zou je denken, maar biologisch ‘dood’ waren. Ik zat te huilen in mijn stoel om de vernietiging van het levende water door de mens. Ik durfde met niemand dit verdriet te delen, omdat ik dacht dat ik niet in orde was. Ik schaamde me voor mijn tranen. Zeker 25 jaar later kreeg ik in een ‘Deep Ecology’ weekend de gelegenheid mijn pijn en verdriet over de vervuiling van het water, de vernietiging van bossen, dieren en planten met anderen te delen. Ik moest opnieuw huilen, omdat ik een grote angst voelde, nl. dat ons kostbare grondwater binnen niet al te lange tijd vergiftigd zou worden door de nitraten afkomstig van de grote hoeveelheid kunstmest en dierlijke mest. Ik realiseerde me dat we ons eigen bestaan op het spel zetten. Als ik het water vergiftig, dan vergiftig ik op termijn mijzelf, omdat ik voor het grootste deel uit water besta…. Het delen van dit verdriet gaf mij en anderen wekenlang energie en zette mij aan tot een diepgaander inzet voor moeder aarde. Samen met met Gea Boessenkool richtte ik Stichting Aarde-Werk op in Den Haag, voor mensen met hart voor de aarde, waarin bewustwording rond de relatie mens-natuur centraal staat.

Deep Ecology extremistisch...?

Maar Deep Ecology wordt door sommige mensen argwanend bekeken. Een tijd geleden werd in dagblad Trouw door Cokky van Limpt rijkelijk geciteerd uit het gedachtegoed van de Joodse milieudeskundige Manfred Gerstenfeld. Hij noemt hierin Deep Ecology een ‘extremistische milieubeweging’. Als onderbouwing noemt hij de keuze voor een ‘biocentrische’ visie op het leven i.p.v. een ‘antropocentrische’. Inderdaad kiest Deep Ecology ervoor dat alle wezens op aarde mogen ‘bloeien en gedijen’. De mens heeft zich de afgelopen eeuw naar het inzicht van de beweging teveel verheven boven de andere soorten en vernietigt de levenskansen voor heel veel soorten op aarde. De mens is degene die de olifanten, neushoorns en tijgers kan uitroeien en dat misschien ook zal doen, tenzij bewustwording van het belang van die wilde diersoorten de mens tot een ander inzicht brengt. Deep Ecology heeft mij geleerd mijzelf te zien als werkelijk onderdeel van de natuur. Ik ben zelf natuur. Aan het einde van mijn leven word ik begraven en teruggegeven aan de aarde, letterlijk. De mens is voor zijn voortbestaan afhankelijk van de aarde en al wat daarin leeft. Zonder zuurstof, zonder schoon water, zonder gezonde grond zal de mens sterven. Ecosystemen kunnen heel goed zonder de mens bestaan en talloze plant- en diersoorten hebben eeuwenlang zonder de mens bestaan, maar de mens met zijn geestelijke vermogens is geheel afhankelijk van de fysische en biologische basis van de natuur. Zonder levende lichaamscellen, zonder atomen en moleculen hebben we geen gedachten en gevoelens.

Melk komt uit een pak...

Wij zijn in het westen collectief vervreemd van die natuur. Tachtig procent van de Haagse kinderen antwoordde op de vraag waar de melk vandaan komt: uit de winkel of de fabriek. De plaatselijke natuurwinkel had in het kader van hun jubileum een koe op straat gestald in het stro. Voorbijgangers konden een vers bekertje melk drinken, zo uit de koe gemolken. ‘Ammenooitniet’ zeiden de schoolkinderen. Totdat na enige aanmoediging er een stoere jongen toch een slok nam. Meteen spuugde hij de melk weer uit. “Bah, het is warm!”….. Inderdaad is die melk wel wat anders dan wat de kinderen thuis uit de koelkast halen. Ik zie tot mijn spijt hoe weinig kinderen geregeld buiten komen: ze worden per auto naar crèche, dagverblijf, school en sportvereniging gebracht. Ze worden zo afgeschermd van het buitenleven, bouwen geen weerstand op en worden te dik. Voor dergelijke kinderen is het een enorme ervaring is als ze onder zorgzame leiding in het bos of aan het strand vertoeven, zoals in het project voor basisscholen ‘Het bewaarde land’. Ze ontdekken hoe wonderbaarlijk de schepping in elkaar steekt. Ze genieten van de stilte en de rust in bos en duin, weliswaar na veel gegiechel vanwege de onwennigheid en krijgen oog voor de ontelbare insecten die in de grond krioelen.

Modern heidendom?

‘Heidense motieven van oude polytheïstische afgoderij in een andere verpakking’ zegt Gerstenberg. Ik noem het liever ontroering over het wonder van het leven. Volgens hem vormen die heidense motieven een bedreiging voor de verworvenheden van de monotheïstische cultuur. Deep Ecology zou de natuur heilig verklaren. Hij vindt dat wicca, inheemse religies en enkele New Age stromingen moderne afgoden aanhangen. Ik denk dat er hier en daar wel enige uitwassen bestaan, maar voor zover ik het kan bekijken, is Deep Ecology niet bezig met ‘natuurverering’  door deze ‘heilig te verklaren’. Gerstenfeld wijst er bijvoorbeeld minder fijntjes op dat de eerste natuurbeschermingswetten in Nazi Duitsland werden aangenomen, waarin Hitler later een wrede volkerenmoord liet plegen. Daarmee suggereert hij dat alle natuurbeschermers mensenhaters zijn en worden lezers bang voor hen gemaakt. Dat is het gevolg van onbekendheid met de beweging, waartoe ik mijzelf reken. Er zijn meer mensen die niet schromen om Deep Ecology te vergelijken met het fascisme uit Hitler-Duistland. Zonder enige onderbouwing worden dan woorden als ‘ecodictatuur’ en ‘ecofascisme’ te berde gebracht. Zo worden bijvoorbeeld jonge mensen genoemd die zich vastketenen in oeroude bomen om deze te redden van de asfaltmachines. Maar zijn dat moderne heidenen die de natuur heilig verklaren of moderne hoeders van Gods schepping? De schepping bestaat niet alleen uit mensen, maar uit talloze andere wezens die allen getuigen van Gods grootheid en daarom bestaansrecht hebben. Wat klopt is dat Deep Ecology radicaal is, want het bepleit een transformatie van de cultuur, vanuit de verbondenheid en respect voor de levensmogelijkheden van alle andere levende soorten. Immers de mens legt een te groot beslag op de grondstoffen, maakt op termijn het leven van andere soorten onmogelijk en doet steeds meer wilde natuur verdwijnen.

Deep ecology: je laten raken (2)

De Deep Ecology Beweging

De uitgangspunten voor het Deep Ecology Platform werden door de Noorse filosoof Arne Naess geformuleerd in hetzelfde jaar dat het eerste rapport aan de Club van Rome verscheen, nl. 1972. Sindsdien hebben de westerse landen hun energie- en grondstoffengebruik niet verminderd. Het gebruik van fossiele brandstoffen steeg zelfs zo hoog dat er klimaatconferenties nodig zijn om de dat gebruik aan banden te leggen. Inmiddels kan iedereen constateren dat er steeds vaker extreme weersomstandigheden voorkomen zoals stormen, lange en heftige regenperiodes, langdurige droogte, slagregens, vloedgolven, overstromingen en ontworteling van eeuwenoude bomen. Ik heb de afgelopen jaren een aantal zeer uitzonderlijk droge, natte en warme periodes waargenomen in mijn woonplaats Den Haag. Ik maak me grote zorgen over de waarschijnlijkheid dat dit minstens voor een deel mensenwerk is. Het klimaat is altijd een stabiele factor geweest in de beleving van mensen. Maar de laatste jaren kan ik er niet meer op vertrouwen dat de winter zacht en de zomer koel zal zijn, zoals ik op de lager school geleerd heb.

Klimaatrecords

De afgelopen vijf jaar zijn er allerlei records gebroken volgens het KNMI: de warmste zomer, het natste voorjaar, de warmste winter. Weerkundigen hebben dit inmiddels ook erkend als zorgwekkend. Sommige mensen zien het wel zitten dat we langer op onze terrasjes kunnen genieten van de warmte, maar inheemse bomen kunnen de opschuivende klimaatzones niet volgen en leggen op termijn het loodje. Het Middellandse Zeeklimaat schuift elke dag zo’n 60 centimeter naar het noorden op. Dat is zo snel dat de natuur het tempo niet kan bijhouden. Dieren, bomen en planten kunnen zich niet snel genoeg aanpassen.  In het laatste rapport van de Club van Rome uit 1996 onder de veelzeggende titel “De grenzen voorbij” constateert de groep dat het menselijk ingrijpen (lees de menselijke cultuur) al heeft geleid tot onomkeerbare processen van afbraak en vernietiging. De maatregelen die de afgelopen jaren in Nederland zijn genomen om de gevolgen van onze voor anderen bedreigende levensstijl te neutraliseren hebben te weinig resultaat gehad.

Het Deep Ecology Platform

Ik heb ervaren dat het bevrijdend werkt de gevoelens die deze veranderingen oproepen niet weg te stoppen, maar met anderen te delen. Zo kan de pijn en het verdriet dat vernietiging van de natuur teweeg brengt getransformeerd worden tot liefde voor aarde en mens, zoals ik zelf ook heb ervaren. Deep Ecology gaat over respectvol omgaan met alles wat leeft. De natuur wordt gezien als waardevol in zichzelf. ‘Deep’ staat tegenover ‘shallow’ ofwel oppervlakkig. De maatregelen die nu worden voorgesteld om de milieuvernietiging te beteugelen, betreffen vaak oppervlakteverschijnselen: ‘schonere’ auto’s, waterzuivering, tolheffing en afvalscheiding. Al die zaken vormen ‘einde-van-de-pijp’-beleid. Dan is de meeste schade al toegebracht. Deep Ecology stelt diepere vragen, vragen naar het waarom van economische groei, vragen naar de zin van steeds grotere mobiliteit, vragen naar het waartoe van steeds meer luxe en snelheid. Naess nodigt ons uit na te denken over onze eigen ecofilosofie, d.w.z een visie te ontwikkelen op de relatie mens-natuur en aan te geven wat wij als hoogste waarde zien om na te streven. In het zogeheten Deep Ecology Platform dat al zo’n dertig jaar bestaat, vinden mensen van verschillende religies en levensbeschouwingen elkaar in de vragen rond de relatie mens-natuur. Aanhangers kunnen Jood, Boeddhist, Hindoe of Christen zijn. Zij combineren hun (religieuze) overtuiging met de zorg voor de aarde en respect voor de vele soorten die in hun visie alle mogen ‘gedijen en bloeien’. Zij verrijken daarmee het monotheïstische patroon van onze christelijke cultuur. De aanhangers vinden elkaar in een gezamenlijke visie op wat heilzaam is voor aarde en mens. De mens onderscheidt zich door een dieper bewustzijn en een hoger ontwikkelingsniveau en kan dus z’n verstandelijke en spirituele vermogens optimaal gebruiken om z’n eigen evolutie veilig te stellen, maar ook de levenskansen van andere soorten te behouden. Samen kunnen we naar oplossingen zoeken om ons leven kwaliteit te geven en de aarde leefbaar te houden

Bevolking stabiliseren

De wijsheid van die verschillende religies en levensbeschouwingen kan ons helpen de juiste keuzes te maken. Het gaat om het in stand houden van de rijkdom van soorten en leven, om biodiversiteit. Om de soort ‘mens’ in stand te houden hebben we aan 6 miljard ‘exemplaren’ meer dan genoeg. Hoe meer mensen er bij komen hoe meer voedsel en energie er nodig is om die mensen in leven te houden en hoe meer andere soorten het loodje zullen leggen. Stabilisatie van de wereldbevolking is een van de doelen van het Platform. Immers hoe meer voedsel we produceren, hoe meer honger we creëren. Een eeuw geleden werd er in veel Afrikaanse landen de bevolking stabiel gehouden door het aantal mensen in de gemeenschap aan te passen aan de beschikbare hoeveelheid voedsel (aantal runderen, hoeveelheid graan e.d.) Ouderen kozen op een gegeven moment om te gaan sterven als ze plaats wilden maken voor een nieuw mens. Als er zoals nu meer mensen geboren worden dan waar voedsel voor is, kun je wel meer voedsel produceren, maar dan is er ook weer de neiging om nog meer kinderen te verwekken om de ouders te kunnen onderhouden  Ook bepleiten deelnemers aan het Deep Ecology Platform een versterking van de lokale en regionale economie, waardoor regio’s meer zelfvoorzienend kunnen worden. Dat betekent gemakkelijker contact met producenten van ons voedsel en een sterke vermindering van voedseltransporten. Wie als deelnemer aan het Platform de uitgangspunten onderschrijft, belooft zelf een praktische en concrete vertaling in het eigen leven te maken. 

Regionaal voedselteam

Stichting Aarde-Werk is daarom in 2001 begonnen met het vormen van een voedselteam: 25 mensen haalden zolang er van het land geoogst werd elke week een pakket met biologische groenten uit Zuid Holland af bij een natuurvoedingswinkelier. Het gemiddelde aantal kilometers dat hun groenten aflegde bedroeg honderden kilometers minder dan een gangbaar voedselpakket van de gemiddelde Nederlander. Daarmee bespaarden zijveel energie en verminderden zij de uitstoot van CO2 uitstoot. In onze cursus ’Bergwerk voor de lage landen’ nemen mensen zich aan het einde voor een aantal stappen te zetten. Zo gaat dus de een ‘meer lopen en minder kopen’, de ander houdt een vakantie in eigen woonplaats en een derde bestudeert het werk van ecofilosofen of vermindert het aantal betaalde werkuren.

Deep ecology: je laten raken (3) 

Het Haagse Bos

Als ik met mijn studenten sociaal pedagogische hulpverlening het bos in ga om iets te ervaren van de helende kracht en het wonder van de natuur, beginnen sommigen sceptisch. ‘Gaan we boomknuffelen?’, heet het dan.  Als ze een uur ervaringen hebben opgedaan met het waarnemen van natuur in het Haagse Bos, vlakbij de herrie van de Utrechtse Baan die ze wandelend achter zich hebben gelaten en een boom uitkiezen die hen aanspreekt, dan ontdekken ze hoe ze geraakt kunnen worden. Een jongen zei:”Als ik die takken zie en weet dat daarin allemaal wateraders lopen, dan voel ik meteen de aderen in mijn eigen lichaam.” Hij was verbaasd over zo’n ontdekking. Even daarvoor was hij nog sceptisch over de hele onderneming om naar het bos te gaan…De meesten ontdekken dat de uitgekozen boom iets van hun eigen verlangens of eigenschappen weerspiegelt. Sommigen ervaren de kracht ervan door er tegenaan te staan of te zitten. Ze vinden het maar een raar idee dat zo’n boom hen een gevoel van stevigheid en zekerheid geeft, maar ze ervaren het wel. Hun ‘gezonde verstand’ (vervreemd van de natuur) zegt hen echter dat ze zich moeten schamen voor zo’n beleving. Contact met de natuur buiten ons is heilzaam om vele redenen. Wie voelt zich niet opademen aan het strand of in het bos, waardoor een diepgaand gesprek vanzelfsprekend wordt? ‘Laat toch als dank voor het aangenaam verblijven het bos uw spanningen verdrijven’ zou een variatie op een oud gezegde kunnen luiden. Ik heb ontdekt dat natuurbeleving mij dichter bij mijn eigen natuur brengt. Ik kan diep geraakt worden door de dauwdruppels in een spinnenweb of door het nijvere werk van bosmieren en krijg beter zicht op mijn eigen plek in het geheel. Ik ontdekte als ‘duizendpoot’, het dier dat ik het sterkste associeer met mijn eigen drukke leven, dat een zware, overhangende tak op het pad dat ik wilde inslaan, mij de toegang tot het bos belemmerde. Het gevolg (na de ergernis…) was dat ik tien minuten stil stond, geraakt door het geluid van talloze vogels, door het glinsterende licht in de populierenblaadjes, door de geur die ik opsnoof. In tien minuten zag ik dat door stil te staan bij waar ik ben ik enorm kon genieten. De duizendpoot was tot stilstand gekomen…. Sindsdien geniet ik van vele momenten waar ik voorheen me door plannen en verplichtingen in mijn hoofd gespannen en ontevreden voelde.

Biosferisch egalitarisme...

Deep ecology of diepe ecologie is een radicale stroming in de ecofilosofie die in gang is gezet door de Noorse filosoof Arne Naess. Hij toonde zich een beminnelijke, relativerende en tegelijk zeer bij de wereld betrokken man, toen ik hem  in september 1996 ontmoette in Leuven. Daar werd hij ondervraagd door de Vlaamse filosofiedocent Ullrich Melle. Wat vooral indruk op mij maakte was zijn ontwapenende houding. Ullrich Melle legde hem een term voor die volgens hem een van de uitgangspunten vormt van zijn filosofie, namelijk biosferisch egalitarisme. Dat wil zoiets zeggen als: elk wezen heeft evenveel recht van bestaan en de mens heeft niet zomaar het recht een ander wezen uit de weg te ruimen. Arne reageerde  met de opmerking dat hij dat soort moeilijke termen niet meer gebruikte, omdat ze alleen maar tot misverstanden leiden. Dat wekte uiteraard hilariteit.  Hij gaf het voorbeeld van een wesp ('biosferisch') die volgens aanhangers van de deep ecology even belangrijk zou zijn als de baby op wiens neus de wesp zit ( ‘egalitair’ of gelijkwaardig dus). Hij vertelde dat hij het in dat geval heel aannemelijk vindt om de wesp te verjagen, wanneer hij het leven van de baby in gevaar brengt. De mens kan namelijk niet anders dan ingrijpen in de natuur en moet om in leven te blijven soms een dier doden. Maar dat is iets heel anders dan dieren doden om de lol of de bevrediging die dat een mens kan geven. Dat laatste wijst hij onomwonden af. Hij legde er de nadruk op dat de mens in zijn omgeving in mag grijpen om te voorzien in de 'basic needs', oftewel de basale behoeften. Wat nu gebeurt op wereldschaal en met name in de Westerse maatschappij is niet voorzien in basisbehoeften, maar voorzien in de oneindige begeerten van een klein deel van de wereldbevolking. Ghandi, wiens werkwijze Naess intensief gevolgd heeft, zei al dat er op aarde voldoende is 'for everyone's need, but not for someone’s greed’.  

Deep ecology: je laten raken (4)

Wie startte Deep Ecology?

In 1973 publiceert Arne Naess in het tijdschrift Inquiry een artikel met de intrigerende titel 'The Shallow and the Deep, Long Range Ecology Movement. A Summary'. Hij constateert hierin dat je kunt spreken van twee soorten milieubeweging: een ondiepe, maar tamelijk machtige beweging en een diepe, maar minder invloedrijke beweging. Deze twee hebben in zijn visie totaal verschillende motivaties, visies en doelen. In de Nederlandse situatie zou je de Vereniging voor Natuurmonumenten, Milieudefensie en Stichting Natuur en Milieu kunnen rekenen tot de eerste groep. Zij propageren maatregelen om het leefmilieu beter te beschermen. Tot de tweede groep behoren vooral individuen die een radicaal ander beleid voorstaan en daar zelf ook een belangrijke bijdrage aan leveren. Stichting Aarde-Werk, Aktie Strohalm en Greenpeace vertonen enige trekken van die diepgaander benadering van de huidige milieuproblemen. Daarbij stel je jezelf de volgende vragen:

 1. Wat heb ik nodig om te kunnen leven? Hoe bereiken mij de dingen die ik voor mijn levensonderhoud nodig heb?

In de cursus ‘Bergwerk voor de lage landen’,ontwikkeld door Stichting Aarde-Werk ,maken deelnemers een tekening waarin ze de levenscyclus van een product, dus alle stappen in de keten van winning, productie, consumptie en afvalfase zichtbaar maken. Vaak schrikken ze dan van de lengte van de keten…Simpelweg jezelf de vraag stellen ‘wat heb ik echt nodig’ geeft een geweldig inzicht. Mijn wandelingen in de bergen van Zuid Frankrijk samen met mijn partner Gea hebben mij heel veel inzicht gegeven in wat ik nodig heb en wat extra of overbodig is. Als ik thuis ben gekomen, begint er echter een ander proces: ik wen vrij snel weer aan het gebruik van veel meer water, gas, elektriciteit enz.. Ik merk dat ik mijn oren weer afsluit voor het verkeerslawaai en mezelf terugtrek in mijn eigen gedachtewereld, maar dan hoor ik ineens een merel op het dak prachtig zingen…of ik zie ineens echt de bloeiende kaarsen in de kastanjes aan het Plein waar ik bijna dagelijks langs fiets… 

2. Wat vind ik van de kwaliteit van de bovengenoemde zaken? 

Ik werd me bewust van het permanente lawaai in Den Haag, van de stank van uitlaatgassen en van de volheid aan gebouwen, auto’s en mensen, terwijl in de Cevennen ruimte, zuurstof en leegte rijkelijk voorhanden zijn. 

3. Geeft mijn consumptiepatroon mij een diep tevreden gevoel of bevredigt het niet mijn werkelijke behoeften? 

Ieder kan nagaan welke ervaringen wezenlijk zijn en welke niet. Ik merkte dat echt contact met mensen mij heel veel geeft, terwijl ik vroeger heel veel in de boeken zat…

4. Weet ik wat de effecten zijn van mijn consumptiepatroon op mijzelf, andere mensen en de aarde? 

Kenmerken van een ecologische levensstijl

Ieder kan op www.voetenbank.nl nagaan welk beslag je legt op de aardse hulpbronnen en dit vergelijken met wat beschikbaar is voor elke wereldbewoner als we alles eerlijk zouden delen. Ik ontdekte door de lezingen van Ullrich Melle, hoogleraar filosofie te Leuven, tot mijn verrassing dat wat Naess beschrijft als kenmerken van een ecologische leefstijl ik voor groot een deel praktiseerde in mijn leven. Denk aan : 

  • Gebruik van eenvoudige middelen en niet aanhollen achter alle nieuwigheden 

  • Activiteiten die zo direct mogelijk inherente waarden dienen of bezitten 

  • Gevoeligheid bevorderen voor goederen waarvan er voor iedereen voldoende zijn 

  • Geregeld verblijven in situaties van inherente of intrinsieke waarde.(i.p.v. nastreven van ‘kicks’) 

  • Solidariteit op wereldvlak ("Think globally, act locally") 

  • Leefstijlen kiezen en waarderen die voor de hele wereldbevolking haalbaar zijn 

  • Voorrang aan zinvol werk geven boven geld verdienen  

  • Leven in een collectief i.p.v. als individu in een anonieme samenleving 

  • Deelnemen in de productie van eerste levensbehoeften 

  • Vitale behoeften bevredigen i.p.v. begeerten en verlangens

Dat gaf een gevoel van thuiskomen. Wat ik deed bleek door iemand van een filosofische basis te zijn voorzien.

Ecologisch bewustzijn

Naess werd zelf milieu-activist onder invloed van het beroemde boek "Silent Spring" van Rachel Carson uit 1962. Daarin beschrijft zij de funeste gevolgen van het gebruik van 'gewasbeschermende' middelen zoals DDT om 'ongedierte' te bestrijden. Het gif komt steeds hoger in de voedselketen en hoopt zich op in de vetlagen van dieren, die voor een deel weer door mensen gegeten worden. De diepe ecologiebeweging is een wereldwijde beweging voor het behoud en herstel van de natuur, voor een minder expansieve (op uitbreiding van macht gerichte) en minder destructieve (vernietigende) aanwezigheid van onze soort op deze planeet. Mensen uit heel verschillende culturen en tradities, met heel verschillende filosofische en spirituele visies zijn erin actief. Wat de deelnemers - overigens zonder lidmaatschap – verbindt, is dat zij geen aanhanger zijn van de overheersende ideologie, waarden en werkelijkheid van de kapitalistische industriële samenleving, die gericht is op voortgaande groei. Vragen die we onszelf kunnen stellen zijn:

Wanneer vertoefde ik voor het laatst in een bos, aan het strand, in de tuin?

Op welke momenten heb ik behoefte aan kicks, een shot, snoep, alcohol?

Waarom eet ik vlees of  geen vlees?

Hoe breng ik mijn vakanties door; waarom wil ik met vakantie?

Wanneer vind ik het lelijk weer? Waarom?

Studenten over wat je nodig hebt

Ik heb diverse groepen van mijn studenten die sociaal werk gaan doen  de vraag gesteld wat ze echt nodig hadden en er kwamen verrassende dingen uit. De meesten kwamen direct met: ‘geld’, ‘tijd’, maar ook met ‘vriendschap’. Weinigen kwamen met ‘schone lucht’ of ‘schoon drinkwater’. Dat lijken zulke vanzelfsprekende dingen, dat je er gemakkelijk aan voorbijgaat. Maar het effect van de oefeningen die ik ze gaf is bijvoorbeeld dat iemand helemaal enthousiast wordt van de ervaring dat de wind tijdens het fietsen zo lekker door haar haren heen waait…Dat iemand door in het Scheveningse Bos te zijn ineens  terugdenkt aan haar kindertijd in de Zwitserse bergen samen met haar ouders en weer ontroering voelt over de pracht van de natuur. De zon als brenger van warmte en leven kwam bij de meesten al helemaal niet in beeld. Maar de bewustwording van hoe heerlijk zonnewarmte  is, gaf hen een gevoel van dankbaarheid voor deze gulle gift.  Zo kan ieder voor zichzelf nagaan wat werkelijk van belang is in zijn of haar leven en er consequenties voor de dagelijkse keuzes uit trekken.


Fundamentele vragen vanuit Diepe Ecologie

 

Wanneer vertoefde ik voor het laatst in een bos, aan het strand, in de tuin?

 

Op welke momenten heb ik behoefte aan kicks,, snoep of alcohol?

 

Waarom eet ik vlees?

 

Hoe breng ik mijn vakanties door?

 

Waarom wil ik vaker met vakantie?

 

Waarom eet ik voornamelijk plantaardig voedsel?

 

Wanneer vind ik het lelijk weer? Waarom?